اغراض نفسانی مانع اندیشه درست 

 

 

یک عامل مؤثر در ایجاد خطا که قرآن از آن یاد می‌کند، پیروی از هوای نفس و داشتن غرض و مرض است. به قول مولوی:

چون غرض آمد هنر پوشیده شد / صد حجاب از دل به سوی دیده شد

در هر مسئله‌ای تا انسان خود را از شر اغراض، بی‏‌طرف نکند نمی‌تواند صحیح فکر کند؛ یعنی عقل در محیطی می‌تواند درست عمل کند که هوای نفس در کار نباشد. 

داستان معروفی از علامه حلّی نقل می‌کنند: برای وی این مسئله‌ فقهی مطرح بود که اگر حیوانی در چاه بمیرد با چاه چه باید کرد؟ اتفاقاً حیوانی در چاه آب خانه علامه افتاد و او ناگزیر بود برای خود نیز استنباط حکم کند. 

در این مورد به دو طریق امکان حکم کردن وجود داشت: اول‏ اینکه چاه را به کلی پر کنند و دیگر اینکه مقدار معینی از آب چاه را خالی کنند و از بقیه آب استفاده کنند. علامه متوجه شد که در مورد این مسئله‌ نمی‌تواند بدون غرض حکم کند. این بود که دستور داد ابتدا چاه را پر کنند و بعد با خیال راحت و بدون فشار وسوسه نفس به ارائه فتوا پرداخت. 

* استاد مطهری‌،آشنایی با قرآن(۱)، ص۶۲ (با تلخیص)